Παραβολή Τελώνου καί Φαρισαίου

 

Ἀπό τήν Κυριακή τοῦ Τελώνου καί τοῦ Φαρισαίου μπαίνουμε στήν προετοιμαστική περίοδο τοῦ Τριωδίου. Αὐτή μᾶς ἑτοιμάζει καί προπαρασκευάζει γιά τό νηστήσιμο Τριώδιο. Ἡ περίοδος τοῦ Τριωδίου εἶναι χρόνος ἐντονώτερης προσευχῆς καί μετάνοιας.

Ἡ παραβολή τούτη ἔχει σκοπό νά μᾶς δείξει τήν πραγματική μετάνοια καί τήν εἰλικρινή ταπείνωση. Δυστυχῶς αὐτές οἱ δύο ἀρετές, πού δίδαξε ὁ Θεάνθρωπος, ὁ Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος καί ὅλοι οἱ Ἅγιοι τῆς ἐκκλησίας, στή σημερινή κοινωνία πού ζοῦμε, στή κοινωνία τῶν πολιτισμῶν βρίσκονται στό περιθώριο. Ἡ ταπείνωση εἶναι ἐντολή Χριστιανική. Δέν μπορεῖ κάποιος νά ὀνομάζεται Χριστιανός καί νά μήν εἶναι ταπεινός. Χριστιανός εἶναι αὐτός πού μιμεῖται τόν Χριστό. Μόνο ἒτσι ἔχει δικαίωμα κάποιος νά φέρει τό δοξασμένο αὐτό ὄνομα.

Ἡ Παραβολή τοῦ Τελώνου καί Φαρισαίου λέχθηκε γιά νά καταδικάσει αὐτά πού πίστευαν οἱ Φαρισαῖοι, δήλ. ὅτι μόνο αὐτοί εἶναι δίκαιοι. Αὐτοί εἶχαν χαρακτηριστικό τους γνώρισμα τήν ἀκριβῆ τήρηση τοῦ νόμου. Ἦταν ὑποκριτές στό μέγιστο βαθμό. Οἱ Φαρισαῖοι διαιροῦσαν τήν κοινωνία σέ δύο τάξεις, στούς δίκαιους πού νόμιζαν ὅτι ἀνῆκαν αὐτοί καί στούς ἁμαρτωλούς πού δέν εἶχαν θέση κοντά στό Θεό. Ὁ Χριστός μέ τήν παραβολή αὐτή ἀναιρεῖ τή γνώμη αὐτή τῶν Φαρισαίων γιά τό ποιοί θά σωθοῦν καί τονίζει ὅτι αὐτό πού σώζει τόν ἄνθρωπο εἶναι ἡ μετάνοια καί ἡ ἐπιστροφή στόν ἐλεήμονα Θεό.

Ὁ μελετητής τῆς παραβολῆς μπορεῖ νά διακρίνει τέσσερα διαφορετικά στοιχεῖα:
1) Τῆς Κατακρίσεως
2) Τῆς Περηφάνιας
3) Τῆς Ταπεινώσεως
4) Τῆς Μετάνοιας.

Ὁ Φαρισαῖος τῆς παραβολῆς εἶχε πέσει στό μεγάλο ἁμάρτημα τῆς κατακρίσεως, παράβηκε τόν νόμο τοῦ Χριστοῦ. Ξέχασε τό μήν κρίνετε γιά νά μήν κριθῆτε (Ματθ. 7,1). Εἶδε τό σκουπίδι πού εἶχε ὁ Τελώνης καί δέν εἶδε τόν σκυβαλότοπο πού εἶχε αὐτός. Ἀπό τήν ὥρα τῆς παρουσίας τοῦ Τελώνου στό ναό ἄρχισε νά τόν κατακρίνει.
Ὁ ἄνθρωπος πρίν πεῖ κάτι γιά τόν συνάνθρωπό του, πρέπει νά κρίνει πρώτα τόν ἑαυτό του. Κάτι πού ἀπέφυγε ὁ Φαρισαίος, γιά τόν ἑαυτό του. Εἶπε μόνο αὐτά πού θεωροῦσε θετικά.

Πολλές φορές, μόλις δοῦμε κάποιον, ἀπό φθόνο ἀρχίζουμε νά τόν κατακρίνουμε, ἁπλά γιά νά ποῦμε κάτι. Ξεχνᾶμε τήν ἐντολή γιά τήν ἀγάπη πρός τόν πλησίον (Ματθ. 22,39). Ἐάν ὅμως κάποιος κάνει κάτι κακό ἔχουμε ὑποχρέωση μέ συμπάθεια νά τοῦ μιλήσουμε γιά τό σφάλμα του. Νά τοῦ μιλήσουμε ἀπό ἀγάπη καί ὄχι γιά νά τόν ταπεινώσουμε. Σκοπός καί πρόθεσή μας πρέπει νά εἶναι ἡ διόρθωση καί ὠφέλεια τοῦ ἀτόμου αὐτοῦ. Κάτι πού ἀποστρεφόταν ὁ Φαρισαῖος γιά τόν Τελώνη.

Στή παραβολή ὁ Φαρισαῖος παρουσιάζεται σάν νά τοῦ χρωστᾶ ὁ Θεός. Ὑψώνει τόν ἑαυτό του. Περηφανεύεται στό Θεό διότι κάνει κατά γράμμα ὅ,τι λέει ὁ γραπτός νόμος, ἀλλά ξεχνᾶ τόν ἄγραφο καί ἡθικό νόμο. Δέν πῆγε στό ναό μέ καλή διάθεση, πῆγε μέ σκοπό νά κάνει ἐπίδειξη τοῦ ἑαυτοῦ του, θά ἔλεγε κάνεις ὅτι περίμενε ἐπίγεια ἐπιβράβευση ἀπό τόν Δημιουργό του. Αὐτά πού ἔλεγε τά ἔλεγε γιά νά τόν ἀκούσουν οἱ ἄλλοι.

Εἶναι καλό ὁ ἄνθρωπος νά εἶναι περήφανος γιά κάτι πού πετυχαίνει ὅμως δέν πρέπει νά τό διαλαλεῖ διότι φλυαρεῖ, περιττολογεῖ καί αὐτολογεῖ. Πολλές φορές ξεχνοῦμε ὅτι ὁ ἐγωισμός ταπεινώνει ἐνῶ ἡ ταπείνωση ὑψώνει. Πολλές φορές ξεχνοῦμε ὅτι ἡ ζωή αὐτή εἶναι προσωρινή, μέ ἀποτέλεσμα συχνά νά πατοῦμε ἐπί πτωμάτων γιά νά ἀνέλθουμε σέ κάποιο ἀξίωμα.

Ἡ Περηφάνια μετέτρεψε τά ἔργα τοῦ Φαρισαίου πρός ζημιά τῆς ψυχῆς του. Δέν θά ἦταν ἁμαρτωλό ἐάν λέγαμε ὅτι ὁ Φαρισαῖος πάθαινε ἴλιγγο ἀπό τόν ἐγωισμό πού εἶχε. Τό θετικό γιά τόν Φαρισαῖο ἦταν ὅτι δέν ἔπεφτε στό ἁμάρτημα τῆς ἀδικίας καί τῆς μοιχείας. Ἐάν εἶχε ἀγάπη καί ταπείνωση πρός τόν Τελώνη θά ἦταν διαφορετικά τά πράγματα.

Ταπείνωση εἶναι νά γνωρίζουμε τόν ἑαυτό μας. Νά ἔχουμε τήν ἀρετή τῆς αὐτογνωσίας. Νά ξέρουμε ὅτι εἶναι ὑποχρέωση μας νά πράττουμε τό καλό καί νά παραμένουμε ἀχρεῖοι δούλοι. Νά δεχόμαστε τά λάθη μας καί νά τά ἐπανορθώνουμε χωρίς γογγυσμούς. Νά ζητοῦμε ἔλεος ἀπό τόν Κυβερνήτη τῆς γῆς καί τοῦ οὐρανοῦ. Ἡ ἁπλή ἀλλά ταπεινωτική φράση «ὁ Θεός ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ» πού ἐπαναλάμβανε ὁ ἁμαρτωλός Τελώνης, σάν ζητιάνος πού κινδυνεύει νά πεθάνει ἀπό τήν πεῖνα, ἔγινε ἡ αἰτία νά τόν σπλαχνιστεῖ ὁ Θεός τοῦ ἐλέους. Γνώριζε ὅτι ἡ μόνη σωτηρία του ἦταν τό Θεῖο ἔλεος. Δέν εἶναι τυχαῖο πού ὑπάρχει δεκάδες φορές μέσα σέ κάθε ἀκολουθία τῆς ἐκκλησίας, ἡ μικρή ἀλλά σημαντική φράση γιά κάθε πιστό «Κύριε ἐλέησον». Γιά νά ζητήσει κάποιος ἔλεος καί συγχώρηση δέν εἶναι εὔκολο. Χρειάζεται ψαλίδισμα τοῦ ἐγωισμοῦ καί πραότητα τῆς καρδίας.

Κλείνω αὐτές τίς λίγες καί ἀτελεῖς σκέψεις μέ μιά προσευχή : «Κύριε, Ἐσύ πού μᾶς γνωρίζεις τόν καθένα ξεχωριστά, Ἐσύ πού δημιούργησες τά πάντα, σέ παρακαλοῦμε συγχώρησέ μας τά ἑκούσια καί ἀκούσια ἁμαρτήματα. Στρέφουμε τίς ἐλπίδες μας σέ Σένα τόν μόνο ἀναμάρτητο. Φωτισέ μας νά ἀνακαινίσουμε τή ζωή μας. Χάρισέ μας τήν ταπείνωση καί μετάνοια τοῦ Τελώνου. Κατάπεμψε τήν εὐλογία Σου πάνω σ’ ἐμᾶς τούς ἁμαρτωλούς. Ἄγγιξε τίς καρδιές μας μέ τό πλούσιο ἐλεός σου, ἔμπνευσέ μας μέ τήν ἀδιάλειπτη ἀγάπη Σου, παιδαγώγησέ μας μέ τό Σταυρικό Θάνατό Σου καί τήν ζωηφόρο Ἀνάστασή Σου. Σέ Σένα πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή καί προσκύνησις τώρα καί στούς αἰῶνες. Ἀμήν!»

Πηγές
Α] Θησαυρός Δαμασκηνοῦ. Ἐκδόσεις Ῥηγόπουλου. Θεσσαλονίκη 1971
Β] Διακονία. Τόμος 17

Κωνσταντίνου Θεοχάρους